Buitenspelen biedt heel wat kansen. Niet alleen voor de kinderen die het doen, maar ook voor de buurt. Tijdens de Summer School van Filter Café Filtré gingen we zelf aan de slag om samen met kinderen uit de Brusselse Havenwijk buitenspeelplekken in de publieke ruimte te creëren. We merkten dat zowel het resultaat – de afgewerkte speelplekken – als het proces – het samen bedenken en bouwen van de speelplekken – een echte meerwaarde voor de buurt kunnen betekenen.
Door Skyler Norga
Buitenspelen als ontwikkelingsproces …
Buitenspelen is van onschatbare waarde voor kinderen. Dat hebben we reeds meermaals aangetoond, onder andere op onze poster uit 2018. Via spel leren kinderen met elkaar omgaan, overwinnen ze uitdagingen, leren ze samenwerken, komen ze in contact met de natuur, enzovoort. Buitenspelen heeft op die manier een gunstige invloed op de motorische, sociale en cognitieve ontwikkeling. Het is dé manier voor kinderen om zichzelf te ontplooien en de wereld te ontdekken. Maar meer nog dan de uitkomst staat het proces voorop. Want spelen doe je omwille van het spelen zelf.
… maar ook als community builder
Naast de voordelen die (buiten)spelen biedt voor kinderen zelf, is het ook interessant om stil te staan bij de waardevolle effecten die het heeft op de ruimere gemeenschap.
Tijdens de Summer School van Filter Café Filtré werd snel duidelijk dat buitenspelen ook een positieve impact heeft op de sociale cohesie tussen buurtbewoners. Buitenspelen bereikt en beïnvloedt namelijk meer dan alleen kinderen. Speelplekken fungeren vaak ook als ontmoetingsplekken, waar mensen van verschillende generaties samenkomen. Buitenspelen kan dus op deze manier dus ook bijdragen aan community building.
De straat op!
Tijdens hun jaarlijkse zomerstraten opent Filter Café Filtré de straten van de Havenwijk in Sint-Jans-Molenbeek voor activiteiten met de buurt. Het doel is dat bewoners via allerlei acties zich de straat als publieke ruimte kunnen toe-eigenen en elkaar op die manier (beter) leren kennen .
Straten worden autovrij gemaakt en krijgen een tijdelijke invulling met micro-interventies. Aanvullend worden er tal van activiteiten georganiseerd die de bewoners aanmoedigen om meer naar buiten te gaan, buiten te spelen en elkaar te ontmoeten. Het effect van de zomerstraten is onbetwistbaar: waar er voordien weinig of geen contact was tot contact tussen buurtbewoners, is er nu merkbaar meer sociale cohesie. Vanaf het moment dat de straten autovrij zijn, komen kinderen en volwassenen uit hun woning om op straat te spelen en met elkaar te praten. Verkeerspalen worden voetbalgoals, het asfalt een leeg canvas en de dorpel een skateparcours.
De laagdrempeligheid van een organisatie als Filter Café Filtré is zeker één van de sleutels tot succes: het staat kinderen en andere bewoners volledig vrij om al dan niet deel te nemen aan de activiteiten . En als je wil meedoen, hoef je je niet in te schrijven. Alles is erg vrijblijvend en toegankelijk. Dit creëert een publieke ruimte waar iedereen zich welkom voelt.
Het is opvallend hoe buitenspelen en community building hand in hand gaan en elkaar versterken. Enerzijds draagt buitenspelen bij aan levendige buurten: kinderen komen op straat en ouders ontmoeten elkaar. Anderzijds zorgt een gemeenschapsgevoel voor meer contacten tussen bewoners en voor meer buitenspelende kinderen. Wanneer er kansen zijn om buiten te spelen op straat of in de wijk, creëert het een gevoel van eenheid en verbondenheid tussen buren en zelfs een gevoel van trotsheid over de eigen wijk.
Tactical urbanism als motor voor verandering
Kinderen, tieners en jongeren verdienen kansen om te spelen, te bewegen en te chillen. Meer nog: ze hebben recht op een volwaardige plek in de samenleving.
Filter Café Filtré maakt gebruik van tactical urbanism om kinderen en jongeren die plek te geven en die kansen te bieden. Aan de hand van kleine, doorgaans goedkope interventies worden straten, pleinen en andere publieke ruimten speelbaar gemaakt. Deze aanpak zorgt niet alleen voor nieuwe speelruimte, het vergroot ook de leefbaarheid van de publieke ruimte en verstrekt daardoor de sociale cohesie tussen buurtbewoners van alle leeftijden.
Tactical urbanism kan gebruikt worden om tijdelijke invullingen in de publieke ruimte uit te testen. Ze zijn ideaal om inrichtingen of installaties (bv. zit- en speelelementen) op een laagdrempelige manier aan de praktijk te toetsen, alvorens over te gaan tot een definitieve (her)inrichting van de plek. Het gaat typisch om tastbare, concrete ingrepen zoals het plaatsen van zitbanken en groenelementen of het schilderen van een hinkelpad. Deze micro-interventies zijn snel en efficiënt uitvoerbaar. Ideaal om bestaand ruimtegebruik in vraag te stellen, na te denken over droombeelden en een aanzet te geven tot verandering.
Voor Filter Café Filtré geldt de straat als ideale ruimte om micro-interventies te installeren en aan community building te doen om sociale cohesie te versterken. De schaal van de straat staat het dichts bij de menselijke schaal. Het is een ruimte die bewoners het best kennen en zich kunnen toe-eigenen. Bewoners kunnen de effecten van mogelijke interventies evalueren en inschatten of een permanente (her)inrichting van hun straat wenselijk is. Wie anders dan de bewoners zelf weten namelijk het best wat hun straat nodig heeft?
Tijdens het co-creatieproces werken buurtbewoners samen en passen ze DIY-technieken toe om de publieke ruimte zelf vorm te geven. Het moedigt hen aan om de straat opnieuw te verbeelden en er anders mee om te gaan. Iedereen kan verschillende rollen opnemen. Ook de inbreng van kinderen is van groot belang. Met hun creativiteit brengen ze doorgaans heel waardevolle ideeën naar voren. Zij zijn bovendien dé ervaringsdeskundigen op vlak van buitenspelen.
Het bouwen aan micro-interventies en het vormgeven van de publieke ruimte zodanig dat er meer speelkansen en een grotere leefbaarheid ontstaan, draagt op deze manier ook bij tot het versterken van actief burgerschap.
Filter Café Filtré toont vanuit de praktijk aan dat zomerstraten bepaalde drempels voor buitenspelen kunnen wegwerken. De nieuwe speelkansen, de bijhorende evenementen en het bouwen van de micro-interventies in co-creatie zorgen voor speelruimte, creëren kansen voor ontmoeting en versterken de sociale cohesie onder buurtbewoners.
Een waardevol en inspirerend voorbeeld, bedankt aan Filter Café Filtré voor deze boeiende Summer School!
