Afgelopen paas- en zomervakantie hielpen negen jobstudenten ons met ons nieuwe buitenspeelonderzoek. In 24 wijken in Vlaanderen en Brussel observeerden zij mee kinderen en hun spel in de publieke ruimte. Net als hun collega’s liepen ook Inga, Lena en Leyla ettelijke keren alle straten, pleinen en wegjes van ‘hun’ wijken af, speurend naar spelende kinderen. Over enkele maanden zijn hun observaties deel van een nieuw onderzoeksrapport, maar nu al vertellen zij over hun buitenspeelonderzoek.
Door Johan Meire
Een buitenstaponderzoek
Het wandeltempo doet je anders kijken, zegt Lena. ‘Ik vond het fijn om de wijken op een tragere manier te leren kennen. Ik passeer er sowieso wel regelmatig, maar dan is dat doelgericht en met de fiets. Letten op hoe de kinderen de ruimte gebruiken of zouden kunnen gebruiken, deed me op een heel andere manier naar de wijken kijken.’ Het stappen vinden de studenten dus niet alleen leuk (‘in de buitenlucht’) en gezond (‘je dagelijkse stappen halen’): Leyla heeft nieuwe plekken en verbindingen in haar wijk leren kennen, en ook Inga schrijft: ‘ik heb in mijn eigen achtertuin een nieuwe wijk ontdekt.’
Ook al ging het om afstandelijk observeren en tellen, kleine interacties met kinderen kleurden de observatierondes al eens, zeker omdat de studenten meerdere keren terugkeerden naar hun wijken. ‘In één van de wijken was er jongen die mij herkende en tijdens mijn laatste tellingen ook zwaaide als ik voorbij wandelde’, vertelt Inga, en ook Lena maakte zoiets mee: ‘Twee kinderen vroegen nieuwsgierig naar wat ik aan het doen was. Bij mijn volgende observatieronde zagen we elkaar opnieuw, en ze herkenden me. Ze vroegen of ik niet mee wou spelen.’
Tellen – of niet tellen
De meeste jobstudenten waren ook gewoon benieuwd naar wat hun observaties zouden tonen. ‘Ik vond het erg boeiend om de observaties in de wijken te doen. Ik hecht veel belang aan kinderen en hun leefwereld en was vooral benieuwd naar het aantal kinderen dat vandaag de dag nog buiten speelt’, zegt Leyla. ‘Ik verwachtte veel kinderen per wijk te observeren, maar het waren er minder dan verwacht.’
Ook zonder de uiteindelijke cijfers te analyseren vallen grote verschillen tussen wijken op. Inga ging observeren in vier wijken, ‘en het viel mij toch wel op dat er in sommige wijken echt veel minder kinderen buiten spelen, en vaker mét begeleider. Ik had daar eigenlijk wel meer kinderen verwacht.’ Die begeleiders zijn zeker niet alleen ouders: ‘Wat ik heel opvallend vond, was dat er veel jonge kinderen onbegeleid buiten speelden. Of dat een ouder kind eigenlijk de begeleider was van de jongere kinderen: een kind van een jaar of tien gaat buiten spelen met een broertje of zusje van kleuterleeftijd.’
Speelkansen in beeld
De speelkwaliteiten van leuke en minder leuke plekken zijn vaak makkelijk herkenbaar. ‘Ik denk dat ik als kind graag had gespeeld in de buurt van het grasveld naast het skatepark, of de speeltuin met de heuveltjes ernaast’, zegt Lena. ‘Als tiener had ik de autobandschommel in het bosje zeker ook geapprecieerd, omdat het wat meer verborgen of ‘cool’ voelt.’ En Inga ziet hoe een succesvolle plek met veel kinderen soms kan verbergen dat je ook veel kinderen niét ziet. De speelkansen worden dan eerder eenzijdig ingevuld: ‘Op de sportvelden waren er altijd wel kinderen, maar dat waren vaak dezelfde kinderen of jongeren, meestal tieners. Meer speelterreinen zouden in die wijk dan wel een verschil kunnen maken.’
Tegelijk is ook voor de studenten onontkoombaar duidelijk hoezeer gemotoriseerd verkeer de speelmogelijkheden kan bepalen. ‘Persoonlijk vind ik ‘mijn’ wijken te druk om buiten te spelen’, zegt Leyla. ‘In een speeltuin valt dat nog mee, maar zomaar op straat spelen zou ik te gevaarlijk vinden. Langs sommige plekken passeren trams, en er rijden ook veel auto’s. Eén keer was een straat afgesloten voor het verkeer, en er waren spelletjes en activiteiten voor kinderen. Dit zou eigenlijk meer moeten gebeuren om kinderen te motiveren om buiten te spelen.’ In haar wijken ervaarde Lena hoe dat ook een meer permanent karakter kan krijgen. ‘Wat in de wijken al goed is volgens mij, is hoe weinig auto’s er rijden. Het is veel gemakkelijker als je gewoon kan opgaan – of je kind te laten opgaan – in een spel zonder te moeten letten op het verkeer.’
Op zoek naar het speelmoment
Meerdere studenten lieten tijdens hun observaties wel eens weten dat ze het jammer vonden als er weinig spelende kinderen te zien waren. Het is motiverender, maar ook gewoon leuker als er echt spel te observeren is. ‘Vaak bezorgde deze studentenjob me een glimlach op mijn gezicht, bijvoorbeeld door een wholesome speelmoment van kinderen te kunnen spotten of hen (bijna) te betrappen op een kapoenenstreek’, vertelt Lena. ‘Zo zag ik tijdens mijn laatste observatieronde enkele kinderen heel vlug vanuit een straat de bocht nemen en achter de straathoek in de lach schieten. Zelf liep ik in de tegengestelde richting, waardoor ik zag waar ze van wegvluchtten: een dame stond daar ietwat verward aan haar deuropening.’
