Voor alle ouders is de overstap van een kind naar het middelbaar een flinke sprong. Met 1 september komt er dan een andere school, andere leerkrachten, een ander lessensysteem, nieuwe vriend(inn)en… En ineens wordt die vertrouwde weg naar de basisschool ingewisseld voor een langere en vaak drukkere route naar het middelbaar. Hoe laat je je kind met een gerust hart los om zelfstandig naar school te gaan?
Door Wouter Vanderstede
Als ouder is dat wel spannend natuurlijk, op alle vlakken: ‘Hoe gaat die eerste schooldag zijn?’ Maar uiteindelijk denk ik dat dat voor ons als ouders soms spannender is dan voor jongeren zelf.
Met steun van de Vlaamse overheid vroegen we aan tieners en ouders hoe zij die overstap beleefden en ervaarden. In samenwerking met de Gezinsbond vonden we 330 ouders bereid om een uitgebreide enquête in te vullen. Daarna interviewden we tien van die ouders. Hiermee kregen we een mooi beeld van hun ervaringen en bezorgdheden. Tegelijk kregen we ook hun tips voor andere ouders mee.
Veel ouders zijn bezorgd, maar laten hun kind uiteindelijk de sprong maken
Onze bevraging toont dat liefst 78% van de ouders toch wel bezorgd is over De Grote Sprong. Mobiliteit is een belangrijk onderdeel van die zorgen. Voor veel gezinnen is de grotere afstand en complexere verkeerssituatie naar de nieuwe school een flinke aanpassing ten opzichte van de lagere school.
De lagere school was vlakbij, op 300 meter van ons huis. De kinderen gingen dan ook altijd te voet naar school. De oudste gaat nu in het centrum zelf naar school. Ja dat is toch een heel eind en het is veel drukker verkeer.
Toch zagen we in ons onderzoek dat er, ondanks de gezonde dosis spanning, een overweldigende meerderheid kiest voor een duurzame en zelfstandige verplaatsing. Maar liefst 94% van de bevraagde ouders geven aan dat hun kind op een duurzame manier naar school gaat:
- 66% springt op de fiets
- 24% neemt het openbaar vervoer
- 5% gaat te voet
- Slechts 6% wordt met de auto gebracht
Dit is méér dan wat de officiële cijfers uit het Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen aangeven. Maar ook die cijfers komen uit op bijna 87% duurzame verplaatsingen.
Sprong naar zelfstandigheid en vrijheid
Uit bijna alle klasgesprekken blijkt dat die jonge tieners die vrijheid en zelfstandigheid heel erg waarderen:
Ik vind het fijn dat ik nu alleen kan fietsen naar school. Vroeger brachten mijn ouders me met de auto. Ik kan nu zelf beslissen wanneer ik naar huis ga
Ook de ouders die mee voor fiets of openbaar vervoer kiezen, beschouwen dit als een grote sprong naar meer zelfstandigheid van hun kind. Ze zien ook gezondheids- en ecologische voordelen. En, handig meegenomen, ouders zien dit ook wel een beetje als een bevrijding voor henzelf.
“Ik vind het een heel belangrijke stap naar zelfstandigheid.”
“We hebben als ouder ook zelf meer vrijheid nu. Als de kinderen nu zin hebben om naar de stad te gaan, nemen ze gewoon hun fiets en zijn weg. En wij moeten geen taxi meer spelen.”
“Als je met de fiets gaat naar school, dan is dat toch veel gezonder. Ze zitten al een hele dag stil en onderweg kunnen ze uitwaaien.”
Het openbaar vervoer zorgt voor specifieke stress
Voor het kwart van de leerlingen dat voor de bus of de trein kiest, brengt de schoolverplaatsing specifieke uitdagingen en bezorgdheden met zich mee. Zitten ze wel op de juiste bus of trein? Zal mijn kind wel een plekje hebben om te zitten met die zware boekentas? En wat met drukte of mogelijke pesterijen op het perron?
We vroegen ouders waar ze zich het meest zorgen over maken als hun kind het openbaar vervoer gebruikt.
- Veruit de grootste zorg is de stiptheid: 47,1% van de bevraagde ouders vreest dat hun kind niet op tijd op school zal geraken en daardoor ook in de problemen zal komen.
- Daarnaast maakt 16,9% zich allereerst zorgen over praktische zaken, zoals te weinig plaats op een overvolle bus of trein.
- Sociale veiligheid (zoals pesterijen of onveilige situaties op het perron) weegt ook door: 15,8% van de ouders ligt vooral hier wakker van.
- Verkeersveiligheid rondom de haltes of stations is voor 8,3% de grootste bezorgdheid.
- 11,9% van de ouders geeft aan zich helemaal géén zorgen te maken over het gebruik van het openbaar vervoer.
Dit geeft aan dat er nog best veel werk aan de winkel is voor beter openbaar vervoer. Bij tieners merkten wij bovendien dat ze weinig ervaring hebben met het nemen van bus of trein, en dat ze vaak niet weten hoe ze zelfstandig het openbaar vervoer moeten gebruiken. Dit veroorzaakt best wel wat stress. Fietseducatie is sterk ingeburgerd in de basisschool. Maar ‘openbaar vevoerseducatie’ is er amper.
De auto is niet de gemakkelijkste oplossing
Naast de overwegend duurzame keuzes, geeft zo’n 6% van de ouders aan structureel voor de auto te kiezen. Dit is vaak geen luxekeuze: ouders zien dit als een noodzaak omdat het netwerk van het openbaar vervoer gewoonweg onvoldoende, onbestaande of te onbetrouwbaar is. Ook gevaarlijke, drukke en complexe verkeersituaties zorgen ervoor dat ouders liever kiezen voor de ‘veilige’ achterbank.
Meestal geven die ouders aan dat er een keerzijde hangt aan hun keuze voor de auto. Het vraagt veel zelfinvestering en tijd als ouder. Je tiener elke dag door de ochtendspits naar school brengen en weer ophalen, levert dagelijks een complexe logistieke puzzel op die vaak wringt met de eigen werkuren.
Het is tijdrovend om hem te brengen en te halen, want er is vaak file.
Het vraagt heel wat timemanagement met de werkuren.
EHBO: Eerste Hulp Bij Overstap
Hoewel de bezorgdheid over de overstap heel groot is, toont de massale keuze voor de fiets en het openbaar vervoer aan dat veel ouders de zelfstandigheid van hun tiener uiteindelijk vooropstellen.
Het is logisch dat ouders soms wat zoekende zijn in dit loslaatproces. Maar veel ouders gaven aan dat een goede voorbereiding kan helpen. We zetten hier een aantal tips van ouders voor ouders even op een rijtje. Elke gemeente of school kan die meegeven aan ouders en leerlingen.
- 1. Plan de route samen met jouw kind
De snelste route die je GSM voorschotelt, is voor een fietser of voetganger niet altijd de beste optie. Er liggen in zowat elke gemeente verborgen alternatieven. Denk aan trage wegen of autoluwe doorsteken, die de route niet alleen veiliger, maar ook een stuk leuker maken. Zoek samen informatie op en beslis samen met je kind welke route de beste is om naar de nieuwe school te gaan.
- 2. Verken en oefen de route vooraf
Wacht niet tot de hectische eerste septemberweek om de route te verkennen, maar trek er in de zomervakantie al op uit. Door de route vooraf samen te oefenen geef je je kind en jezelf meer ruimte en vertrouwen. Leg tijdens de rit uit waar jij extra op let en welke punten je belangrijk vindt.
- 3. Voorzie een plan B, ook voor de wintermaanden
Is het te slecht weer om te fietsen? Heeft de bus veel vertraging of heeft je kind de bus gemist? Voorzie een waterdicht plan B voor deze situaties. Bespreek samen met je kind wat je best kan doen bij een lekke band of een gemiste aansluiting. Dat geeft heel wat rust, zowel bij jouw kind als bij jezelf.
- 4. Meld gevaarlijke verkeerssituaties en onderneem actie
Zie je een groot probleem op weg naar school dat je ervan weerhoudt om jouw kind alleen naar school te laten gaan? Of houd je elke dag jouw hart vast bij een bepaald verkeerspunt? Meld gevaarlijke verkeerssituaties bij je gemeenten of via meldpuntwegen.be. Probeer daarbij zorgvuldig te formuleren wat het probleem is, eerder dan meteen zelf een oplossing voor te stellen. Blijf ook niet bij de pakken zitten als er geen voldoende antwoord komt. Als je medestanders vindt, is de kans groter dat je (opnieuw) gehoord wordt.
Klaar voor de Grote Sprong?
Kind & Samenleving heeft de inzichten uit het onderzoek samen met experts verzameld en omgezet in een toegankelijke en direct bruikbare toolbox. Daarmee kunnen ouders, scholen, gemeentes en mobiliteitsorganisaties verder aan de slag met De Grote Sprong.
Op dinsdag 13 oktober 2026 stellen we de resultaten, inzichten, aanbevelingen en tools voor op de studiedag Veilig en autonoom op weg naar het middelbaar in Antwerpen.
