Om de mobiliteitsbeleving en het verplaatsingsgedrag van jongeren in de gemeente Heist-op-den-Berg in kaart te brengen, ging Kind en Samenleving dit najaar aan de slag met een klas zesdejaars uit het Sint-Lambertusinstituut van Heist-op-den-Berg. Zij lieten aan de hand van de toolbox Jonge Wegweters gedurende drie sessies hun stem horen en presenteerden hun aanbevelingen aan het college van burgemeester en schepenen.
Door Tine Leers en Sabine Miedema
Sessie 1: De wekkertocht, fietstrackanalyse en belevingsronde
In de eerste sessie gingen de jongeren op pad, een groepje te voet, een ander groepje met de fiets. Tijdens deze wekkertocht gaat elke twee minuten een wekker af. De jongeren trekken dan een vraag, zoals: ‘hoe is deze plaats voor iemand die minder mobiel is?’ of ‘hoe kan je deze plaats aantrekkelijker maken voor fietsers?’, waarop ze hun eerlijke mening mogen uiten. Door deze methode toe te passen, leren jongeren op een andere manier naar mobiliteit te kijken.
Al snel kwam een belangrijk knelpunt naar boven: onduidelijke, gevaarlijke en ontoegankelijke kruispunten. Een voorbeeld hiervan is het ‘Gouden Kruispunt’. Een druk, centraal kruispunt in Heist-op-den-Berg waar de voorrangssituatie voor verschillende weggebruikers onduidelijk is. Ook het kruispunt van de Mechelsesteenweg met de Collegestraat blijkt een pijnpunt, vermits hier net voor en na de schooluren veel jongeren met de fiets passeren. Ze geven aan dat er geen wachtruimte is voor grote aantallen fietsers, waardoor men elkaar continu hindert en er gevaarlijke situaties ontstaan. In het tweede deel van deze eerste sessie gingen jongeren aan de slag met de Fietstrack. Dit is een tool van de Instituut voor Duurzame Mobiliteit van de Universiteit Gent, waarbij jongeren op een digitale kaart hun verplaatsingen ingeven en hierbij de (fiets)veiligheid van de verplaatsingen beoordelen. Bij de Fietstrack hoort ook een vragenlijst die per gemeente gepersonaliseerd kan worden. In Heist-op-den-Berg peilde men bijvoorbeeld naar de betrokkenheid bij fietsincidenten, de tijd dat leerlingen onderweg zijn naar school en de gemiddelde afstand per verplaatsing. Hieruit bleek onder andere dat jongeren vooral de kruispunten in de gemeente als onveilig ervaren.
In de belevingsronde worden stellingen voorgelezen. Jongeren kunnen hierbij vrij antwoorden of ze het hiermee eens zijn of niet, en geven ook aan waarom. Bij de stelling ‘ik voel me veilig in het verkeer’ gaven zij erg duidelijk aan dat er op veel punten in Heist-op-den-Berg geen overzichtelijke kruispunten zijn. Al geven de jongeren toe dat ze zelf ook wel eens roekeloos rijden, en dat het niet altijd de fout is van de andere weggebruiker. Op de vraag ‘hoe ga ik het liefst naar de school of fuif’ geeft iemand al lachend het antwoord: “zat”. Uitgaan doen jongeren vooral met de fiets. Ze hoeven nooit ver te gaan, want er zijn wel wat lokale feestjes in Heist-op-den-Berg.
Sessie 2: De kritische vragenronde en de droomoefening
In de tweede sessie gaf de verkeersdeskundige van de dienst mobiliteit een presentatie over vier cases waarbij Heist-op-den-Berg graag de input van de jongeren hoort.
In de kritische vragenronde stellen jongeren zowel praktische als kritische vragen aan de mobiliteitsambtenaren. Zo kwam er bij het herontwerp van het kruispunt tussen de Lierse- en Mechelsesteenweg, waar fietsers binnenkort onderdoor zullen kruisen, al snel de vraag hoe speed pedelecs en motorvoertuigen hier zullen afgeremd worden. Samen met de ambtenaren dachten jongeren na over de voorrangssituatie, en hoe deze best aangegeven kan worden.
Tijdens de ‘droomoefening’ kozen jongeren een willekeurige verkeerssituatie of plek uit in Heist-op-den-Berg. Eerst beschreven ze de huidige situatie en gaven ze deze een score op tien. Nadien tekenden ze hun ‘ideale situatie’ uit, waarna ze hem opnieuw quoteerden. Jongeren dachten hierbij na hoe je deze verbetering kan meten en wat er specifiek moet veranderen. Zo droomden ze bijvoorbeeld van een fietstunnel bij drukke kruispunten, een autoluwer centrum en fietspaden met egale ondergrond.
Sessie 3: Het budgetspel, de mentimeter en de ambassadeur
Uit de tweede sessie haalden de leerlingen vervolgens focuspunten die als input dienden voor het ‘budgetspel’. Voor elk projectvoorstel werd een fiche opgemaakt en een kostprijs begroot door de mobiliteitsambtenaren. De jongeren kregen elf fiches voorgeschoteld, en kregen een fictief budget van 14.000 euro. Het was dan aan de jongeren om te beslissen waar hun prioriteiten lagen. Hieruit kwam opnieuw naar voren dat jongeren vooral gevaarlijke kruispunten willen aanpakken. Ook de kasseiwegjes rondom hun school zien ze als prioritair.
Vervolgens vulde elke jongere individueel de ‘Mentimeter’ in. Hierbij rangschikten ze de elf thema’s uit het budgetspel in volgorde van meest naar minst belangrijk. Dit leverde volgende ranking op:
Als laatste stap in deze sessie maakten de leerlingen de ‘ambassadeur’-oefening. Jongeren kozen hierbij drie stellingen uit de mentimeter en gingen na wat ze al dan niet zelf kunnen doen om de actie te verwezenlijken. Hierbij reflecteerden ze over wat zij zelf kunnen doen, bijvoorbeeld schade aan het fietspad melden bij de gemeente, maar ook welke rol de school kan opnemen. Zo leek lijkt het hen een goed idee om meer in te zetten op sensibilisering van de verkeersregels op gevaarlijke punten. Iemand stelde voor dat de leerlingen ‘Bouw’ wat praktijkervaring zouden kunnen opdoen door bijvoorbeeld in te springen bij schade aan het wegdek.
Op 5 december 2023 stelden de leerlingen hun mobiliteitsaanbevelingen ten slotte voor aan het college van burgemeester en schepenen. Samen ondertekenden ze de Jonge Wegweters Deal. De gemeente Heist-op-den-Berg beloofde alvast om de inzichten en aandachtspunten van de jongeren mee te nemen bij de opmaak van het gemeentelijk mobiliteitsplan. Binnen enkele maanden vindt er een terugkoppelmoment plaats om de jongeren op de hoogte te brengen van de ondernomen stappen.
Als stad of gemeente kan je ook zelf aan de slag gaan met de toolbox Jonge Wegweters. Alle info vind je op jongewegweters.be. Met een begeleidingstraject biedt Kind & Samenleving een volledige ondersteuning aan. Via een coachingstraject ondersteunen we jouw stad of gemeente stap per stap.
