De buurt is cruciaal voor het buitenspelen. Een buurt die sociaal samenhangt en waarin kinderen en ouders zich veilig voelen, is een buurt waarin kinderen graag buitenspelen. Op onze inspiratiedag Red het buitenspelen hadden we aandacht voor hoe een buurt het buitenspelen kan ondersteunen. En ook de verantwoordelijkheid van de buurtbewoners zelf kwam daarin aan bod.
Door Imme Crul
De buurt doet ertoe
In ons recentste Buitenspeelonderzoek 24 zien we dat de buurt er echt toe doet: in de ‘best scorende’ wijk speelden 6,5 keer zoveel kinderen buiten als in de minst goed scorende wijk. Daarbij is het niet per se zo dat kinderen in wijken met meer speelruimte ook automatisch meer buitenspelen. De buurt speelt niet alleen ruimtelijk een rol, maar ook het sociale weefsel in de buurt kan het buitenspelen stimuleren of juist bemoeilijken. Schijnbaar gelijkaardige wijken kunnen door het sociale weefsel toch heel erg verschillen: de buitenspeelcultuur of het buitenspeelklimaat is anders.
In ons onderzoek rond drempels bij het buitenspelen (2023) werd duidelijk dat de buurt een groot verschil maakt. De aanwezigheid van andere kinderen is cruciaal voor het buitenspelen in een buurt. Buitenspelen is samen spelen; in hun eentje blijven kinderen soms liever binnen of in hun tuin.
Ook het veiligheidsgevoel in de wijk speelt een grote rol: een buurt waarin een basisvertrouwen heerst, waar kinderen en ouders zich veilig voelen, is aantrekkelijker om in buiten te spelen. Wrijving en conflicten in de buurt kunnen ervoor zorgen dat kinderen minder zin hebben om buiten te spelen.
Op onze inspiratiedag vertelden Koen Steuperaert van Stichting Lodewijk de Raet en Ellen De Bruyne van vzw Jong over de rol die de buurt kan spelen, en hoe een cultuurverandering in de buurt ervoor kan zorgen dat burgers zelf verantwoordelijkheid nemen om het buitenspelen te redden.
Verantwoordelijk voor een sociale buurt
De verantwoordelijkheid voor het functioneren van een buurt of gemeente wordt veelal volledig bij de lokale overheid gelegd. Maar is dat wel juist, of zijn we als burger zelf ook voor een deel verantwoordelijk voor het zorgsysteem, voor de veiligheid van de buurt, of bijvoorbeeld om het buitenspelen te redden? Wat moet er in een buurt veranderen om van een individuele naar een gezamenlijke kijk op de gemeenschap te evolueren? Een cultuurshift in de buurt, waarbij het algemeen belang als een gedeelde verantwoordelijkheid aanvoelt, zorgt ervoor dat oplossingen voor complexe uitdagingen als vanzelf vanuit de gemeenschap naar boven komen.
In zijn eigen dorp zet Koen Steuperaert mee kracht onder dat lokale netwerk, of beter, het lokale ecosysteem. Dat ecosysteem omvat niet alleen het netwerk, maar het volledige potentieel van een buurt: ook de actoren die buiten het gebruikelijke netwerk vallen. Een geëngageerde buurt kan op zeer lokaal niveau zelf complexe uitdagingen aanpakken. Buitenspelen in de buurt is zo’n complexe uitdaging.
Als burger kun je informele speelplekken in je buurt tolereren en actief ondersteunen, zoals bijvoorbeeld een speelbosje in het eigen dorp van Koen. Dat plekje gaat al generaties lang mee, en wordt mee gedragen door de mensen uit de buurt. Door de sociale samenhang in het dorp voelt iedereen het belang van die plek aan, en wil iedereen, ook de eigenaar van het stukje grond, graag dat het plekje blijft bestaan.
© Koen Steuperaert – Stichting Lodewijk de Raet
Ook als ouder kun je je verantwoordelijkheid nemen, juist door je kind het vertrouwen en de verantwoordelijkheid te geven om de buurt zelfstandig te ontdekken, zoals vele generaties voorheen wel mochten en konden doen. Wie weet leert je kind zo de buurt en zijn bewoners kennen. Dat is niet in iedere buurt evident, en als ouder moet je daar soms je schrik voor overwinnen. Maar het kan wel heel erg lonen voor het kind om de buurt zelfstandig te mogen ontdekken.
Toch kan een gevoel van onveiligheid in de buurt ervoor zorgen dat het lastig is om dat vertrouwen te kunnen geven; niet per se aan het kind zelf, maar wel aan de buurt. Toch kan ook de sociale veiligheid in de buurt door de burgers van de buurt zelf aangepakt worden. Dat deden ze bijvoorbeeld in de Brugse Poort in Gent.
Verantwoordelijk voor een veilige buurt
Ellen De Bruyne weet wat het is om burgers te ondersteunen om de buurt zelf veiliger te maken. Zij ondersteunde jongeren in de Brugse Poort, een dichtbebouwde wijk vlakbij het centrum van Gent. De jongeren voelden zich soms onveilig in de buurt en zetten in samenwerking met vzw Jong zelf een project op: In de Brugse Poort helpen we elkaar.
Het project ontstond nadat enkele jongens agressief werden benaderd op straat, en ook meisjes aangaven dat ze zich niet op hun gemak voelden tussen groepjes mannen op straat. De jongeren wachtten niet tot de lokale overheid hier actie toe ondernam, maar ze namen het heft in eigen handen. Ze beseften dat een veilige buurt het beste gecreëerd kan worden door de bewoners zelf. Ze ondernamen verschillende acties om de buurt veiliger te maken.
Zo ontwierpen ze zelf affiches die ze ophingen op verschillende plekken in de Bevrijdingslaan, de grote handelsas door de wijk. Die affiches duidden ‘safe spots’ in de straat aan, plaatsen waar je kunt aankloppen als je je onveilig voelt. De jongeren volgden ook eenomstaanderstraining. Daarin leerden ze wat je kunt doen als je getuige bent van een onveilige situatie.
© Ellen De Bruyne – vzw Jong
Het project eindigde met een lichtjesstoet: een honderdtal inwoners wandelde in een stoet doorheen de wijk. Die stoet stond symbool voor solidariteit en de liefde voor de Brugse Poort die de inwoners delen. Een buurt waarin inwoners elkaar kennen, wordt automatisch een buurt waarin iedereen zich veiliger voelt en er meer vertrouwen is. Als lokale overheid invloed hebben op burgerschap is echt niet gemakkelijk. Een netwerk van geëngageerde inwoners zal toch voornamelijk vanuit de buurt zelf moeten komen. Aan lokale besturen om hen in die actie en dat engagement zoveel mogelijke te ondersteunen.
