Net als het buitenspelen gaat ook het bewegen en sporten bij kinderen erop achteruit. Niet zozeer omdat kinderen niet willen bewegen, maar omdat de buurt waarin ze wonen het hen niet altijd makkelijk maakt om dat te doen. Hoe kunnen we die dalende trend keren? En hoe kunnen sporten en buitenspelen elkaar versterken? Op onze inspiratiedag Red het buitenspelen gingen Jasper De Swarte (Netwerk Lokaal Sportbeleid) en Leander Vanhaeren (Circus Zonder Handen) dieper in op deze vragen.
Door Andreas De Mesmaeker
Niet elk kind heeft evenveel kansen om aan sport te doen. Uit ons recente Buitenspeelonderzoek blijkt dat het vooral jongens zijn die publieke speel- en sportterreinen domineren, zeker wanneer die ruimten ingericht zijn voor regelspel zoals voetbal of basketbal. Meisjes durven deze plekken vaak niet te gebruiken en blijven dan maar letterlijk stilstaan aan de kant. Nochtans hebben meisjes evenveel recht én zin om te bewegen als jongens. Niet alleen je gender, maar ook je thuissituatie bepaalt je speel- en beweegkansen. Kinderen die opgroeien in armoede zijn minder vaak aangesloten bij een sportclub of een jeugdbeweging en hebben thuis doorgaans geen tuin waarin ze kunnen ravotten. Deze groep kinderen heeft dus extra nood aan speelse en beweegvriendelijke publieke ruimte in de eigen buurt.
Laagdrempelig en buurtgericht
Om ervoor te zorgen dat elk kind zorgeloos kan buitenspelen, sporten en bewegen, is het belangrijk om de drempels daartoe zo laag mogelijk te houden. Uiteraard heb je – als beleidsmaker, planner of jeugdconsulent – niet alles in de hand, maar gelukkig zijn er zaken waar je wél invloed op kan hebben. Zo kan je inzetten op een aanbod van buurtsportinitiatieven. Buurtsport heeft tot doel om op een laagdrempelige manier sport en beweging aan te bieden aan buurtbewoners, ongeacht leeftijd of achtergrond. Er gaat daarbij specifieke aandacht naar kansengroepen die vaak moeilijker toegang hebben tot het reguliere sportaanbod. Een buurtsportinitiatief kan bijvoorbeeld bestaan uit het organiseren van gratis sport- en beweeglessen voor kinderen en jongeren op woensdagnamiddag. Maar het kan evengoed gaan om niet-georganiseerde zaken zoals het gratis aanbieden van sportmateriaal. De ‘sportbak’, een initiatief van Sport Vlaanderen, is een container met allerlei sportmateriaal zoals een multisportnet, wackitballset, spikeballset, air badmintonset enzovoort. Als stad of gemeente kan je de sportbak beschikbaar stellen voor inwoners om uit te lenen. Zij kunnen hem vervolgens gebruiken, bijvoorbeeld op een gras- of speelpleintje in hun eigen woonbuurt.
Een ander aandachtspunt om zoveel mogelijk kinderen en jongeren te bereiken, is door outreachend te werken. Zelf aanwezig zijn in de wijken waar kinderen komen spelen en waar jongeren elkaar ontmoeten is fundamenteel, zeker om de meest kwetsbare groepen te bereiken. Zo is de buurtsportwinkel een initiatief van stad Mechelen om bewoners op een laagdrempelige manier in contact te brengen met sport. Het busje verplaatst zich van wijk naar wijk en verblijft vervolgens een tijdje op een plek waar regelmatig kinderen en jongeren aanwezig zijn, of waar buurtbewoners dikwijls passeren. Voor een voordelige prijs kunnen bewoners met een verhoogde tegemoetkoming er tweedehands sportkledij kopen. Een goede sportuitrusting of fietshelm lijken misschien bijzaak, maar het is erg belangrijk om zonder complexen te kunnen sporten, zeker voor jongeren.
Buurtsportwinkel (c) Stad Mechelen
Ook Circus Zonder Handen, een Brusselse circusschool die naast circuslessen ook gratis, informele activiteiten aanbiedt, kent het belang van vindplaatsgericht werken. Via laagdrempelige acties in de publieke ruimte laten zij kinderen en jongeren kennismaken met circus én met elkaar. In het kader van VGC-initiatief Playcation, waarbij verspreid over Brussel verschillende initiatieven worden opgericht met een open spelaanbod, ontwikkelde Circus Zonder Handen een modulaire houten installatie waarbij kinderen zich op een speelse manier kunnen uitleven én tegelijkertijd hun circusskills kunnen oefenen. De houten blokken zijn beklimbaar en kunnen in verschillende vormen opgesteld worden, waardoor verschillende bewegingsvormen en vaardigheden geoefend kunnen worden. Als locatie koos Circus Zonder Handen hier bewust voor de voormalige Libelcohal: een grote overdekte hal in de Heyvaertwijk in Molenbeek, een kwetsbare wijk waar heel veel kinderen en jongeren wonen in kleine appartementen zonder tuin. Zonder laagdrempelige, speelse initiatieven in de wijken zelf, is het vrijwel onmogelijk om kwetsbare kinderen te bereiken.
Mobiele installatie Circus Zonder Handen © Jef Deyaert Kabinet Ans Persoons
Méér dan sporten en bewegen
Wat opvalt, is dat al deze initiatieven – van de buurtsportwinkel in Mechelen tot de mobiele installaties van Circus Zonder Handen in Brussel – veel meer zijn dan een middel om kinderen en jongeren te laten sporten. Net omdat ze plaatsvinden in de publieke ruimte, op plekken die sowieso echt gebruikt worden door kinderen en jongeren, zorgen ze ook voor een belangrijke sociale dynamiek. Wanneer je plots een speelse kliminstallatie op een pleintje in je buurt ziet staan, muziek hoort en ook nog eens ziet dat daar kinderen aan het spelen en bewegen zijn, dan is de verleiding groot om op z’n minst eens een kijkje te gaan nemen. Buurtbewoners die de plek anders voorbij zouden lopen, blijven staan en slaan een babbeltje, en kinderen spelen op een plek waar dat voorheen misschien niet zo evident was. Zeker voor kwetsbare kinderen en jongeren kunnen deze initiatieven een echte uitlaatklep zijn: een manier om met elkaar te verbinden en om even niet aan thuis te moeten denken. Dit sociale aspect is bij het buursportprincipe van groot belang. Sport is dan niet per se als doel op zich, maar eerder een middel om mensen uit de buurt bij elkaar te brengen.
Voor meer informatie over sportparticipatie en buurtsport kan je terecht bij Jasper De Swarte van Netwerk Lokaal Sportbeleid. Voor meer informatie over urban circus en vindplaatsgerichte activiteiten in Brussel kan je terecht bij Leander Vanhaeren van Circus Zonder Handen.
