Voor kinderen met autisme is spelen net zo belangrijk als voor andere kinderen. Toch zijn er voor hen soms drempels waar we niet zo vaak bij stil staan. Kleine ingrepen kunnen hen vaak meer speelkansen en speelplezier bieden.
Door Sabine Miedema
Duidelijkheid en structuur op het terrein
Een speelterrein kan best overweldigend zijn. Er is zoveel te zien en te doen: nieuwe ruimtes om te leren kennen, kinderen krioelen door elkaar,… Waar begin je met spelen en waar kun je even tot rust komen? Kinderen met autisme hebben vaker nood aan duidelijkheid en structuur op het terrein.
Dit start al bij de ingang. Is het duidelijk genoeg dat hier een speelterrein begint? Een mooie poort geeft dit beter aan. Daar kan ook een bord met een duidelijke plattegrond bij (liefst ook met foto’s): dat geeft aan kinderen een overzicht van wat er op het speelterrein te doen is. En soms is fijn om ter plekke al fijn een bepaalde route te verzinnen: waar begin je en op welke speelelementen wil je vandaag graag spelen?
Een poort geeft aan dat je hier mag spelen.
Op het speelterrein kunnen duidelijk afgebakende zones helpen om structuur te bieden aan kinderen met een autismespectrumstoornis – en meteen ook aan alle andere kinderen. Een zone voor avontuurlijk spelen, een zone waar je met water kunt spelen, een zone waar je even kan zitten. Dergelijke zones kunnen niet al te ingrijpend afgebakend worden door natuurlijke elementen. Denk hierbij aan verschillende ondergronden (gras versus aangestampte grond bijvoorbeeld), door een lage heg of een boomstam.
Even terugtrekken en ontprikkelen
Soms kunnen de vele indrukken toch even te veel zijn. Een druk speelterrein met veel kinderen werkt dat voor kinderen met autisme vaak in de hand. Dan is het nodig om tot rust te kunnen komen. Dat er op het terrein niet alleen actieve speelaanleidingen zijn maar ook een goed herkenbaar rustpunt is dan ook van belang. Dat kan bijvoorbeeld een zitplek onder een boom zijn. Zo’n rustplek is best heel makkelijk terug te vinden, bijvoorbeeld als het op het terrein ligt bij een duidelijk herkenningspunt zoals een grote boom of een vlag. Zo kun je als kind ook makkelijk het overzicht terug vinden. In een natuurrijke omgeving is zo’n duidelijk herkenningspunt des te belangrijker. Soms zie je door de bomen het bos niet meer en dan is terugkeren naar het herkenningspunt meer dan welkom.
Een arena is een fijne verzamelplek om even tot rust te komen. In het holle speelelement kan je je even terugtrekken.
Spelen: duidelijke regels en sensorisch spel
Voor kinderen met autisme is het samen-spelen vaak een grote uitdaging. Het communiceren met kinderen lukt niet altijd even goed. Voor veel kinderen met autisme zorgen duidelijke regels er daarom net voor dat spelen wel leuk blijft. Willen twee kinderen bijvoorbeeld op de zandgraafmachine spelen? Spreek dan bijvoorbeeld af dat er eerst één kind drie minuten mag spelen, en daarna het andere kind. Een duidelijke afspraak die conflict voorkomt. Die drie minuten kan de ouder of begeleider instellen op de gsm, maar kan ook ingebouwd worden op het speelterrein: een vaste zandloper kunnen kinderen zelf makkelijk gebruiken. Omdat je inleven in de ander (en dus fantasiespel) voor kinderen met autisme vaak moeilijker loopt, maar zij wél vaak op zoek zijn naar vaste scripts in hun spel, werkt het spelen met losse, manipuleerbare materialen wel vaak goed. En dan gaat het voor hen niet om ‘doen alsof’ maar om echt water te gaan oppompen en te brengen naar ouders of vriendjes.
Spelen ervaar je met je lijf. Het geeft allerlei prikkels. Het eigene aan een autismespectrumstoornis, is dat prikkels en signalen op een andere manier binnen komen, gefilterd en verwerkt worden. Bij elk kind werkt dit sowieso anders: soms kan je prikkels niet meer verdragen, soms ga je op zoek naar bepaalde prikkels en geven vertrouwde prikkels rust.
Aandacht voor sensorisch spel op een speelterrein is daarom cruciaal brengt voor kinderen met autisme. Je handen door het zand laten gaan, voelen aan takken, ruiken aan bloemen…: dat kan voor rust zorgen. En het spel met losse materialen stimuleert de fijne motoriek. Natuurlijke elementen zijn hierbij vaak een meerwaarde, zoals water, zand of steentjes. Wel vinden niet alle kinderen met autisme dit altrijd aangenaam, omdat natuurlijke elementen ook net voor overprikkeling kunnen zorgen. Zoals altijd geldt ook hier: een speelterrein met heel uiteenlopende speelkansen spreekt ook heel uiteenlopende kinderen aan.
Kwaliteit voor speelkansen
Duidelijkheid en structuur op het terrein, rustige plekken om te ontprikkelen, duidelijke regels, aandacht voor sensorisch spel,… Het zijn een aantal belangrijke aandachtspunten om niet alleen ‘autismevriendelijke’ speelterreinen te creëren, maar in het algemeen ook een kwalitatiever terrein opleveren.
